Met de investering van het Nationaal Groeifonds van €31,3 miljoen en van de TBL partners van €32 miljoen kunnen we met het programma TBL een belangrijke volgende stap zetten. Waar fase 1 in het teken stond van het ontwikkelen en valideren van innovaties, ligt in fase 2 de focus op opschaling en brede toepassing. Dit gebeurt binnen zes ketens van de ontwerp-, bouw- en technieksector, gericht op industriële en gedigitaliseerde ketens voor gebouwen en infrastructuur, met toepassing van biobased en circulaire materialen.
Opschaling is noodzakelijk om in te spelen op de grote maatschappelijke opgaven in Nederland, zoals de woningbouwopgave en de vervanging en renovatie van infrastructuur. Dit vraagt om een forse productiviteitssprong. Die wordt gerealiseerd door op grote schaal slimmer, sneller en schoner te bouwen. Tegelijkertijd draagt het programma bij aan het versterken van de Nederlandse economie. Door innovaties sneller naar de markt te brengen en breed toe te passen, wordt het verdienvermogen vergroot en de internationale concurrentiepositie versterkt.
Zes opschalingsketens
In fase 2 komen vraag, aanbod en samenwerking bij elkaar. Door vraag te bundelen, standaarden te ontwikkelen en innovaties gezamenlijk op te schalen, worden de voorwaarden gecreëerd voor brede toepassing in de praktijk. We werken de komende jaren aan de volgende zes opschalingsketens:
1. Biobased bouwsystemen als nieuwe industriële standaard
Deze opschalingsketen richt zich op doorontwikkeling van vier impactvolle biobased ketens, namelijk hout, vezelhennep, miscanthus en vlas(verwerking), inclusief bijbehorende industriële productielijnen en digitalisering met product- en gebouwpaspoorten. Opschaling vindt plaats via regionale samenwerkingsverbanden, onder andere in de Brainport-regio, Flevoland, Friesland en Groningen. De beoogde directe marktimpact in 2028 betreft circa 5.000 biobased woningen met winstgevende productie- en teeltketens van Nederlandse bodem, werkwijzen en kwalteitsprotocollen die geborgd en landelijk geaccepteerd zijn in een set normen, en een opleidingsaanbod dat kan zorgen voor voldoende gekwalificeerd personeel.
2. Industriële renovatiesystemen
Deze keten schaalt industriële renovatieconcepten op voor panelen, daken en 3D betonprint bouwdelen. Productielijnen die aan de aanbodzijde zijn gecreëerd worden met de vraagzijde gekoppeld en digitale ketensamenwerking krijgt vorm via product- en gebouwpaspoorten. Dit gebeurt in regionale samenwerkingsverbanden in de regio’s Noord-Holland, Utrecht en Overijssel, vanwaar uit ook kennisverspreiding plaatsvindt en opleidingen voor personeel worden ontwikkeld. De nieuwe industriële renovatieconcepten en samenwerkingsvormen moeten de productiecapaciteit aanzienlijk vergroten en in 2028 zorgen voor circa 2500 industrieel gerenoveerde woningen.
3. Circulaire gevels als modulaire bouwcomponenten
Binnen circulaire gevels wordt gewerkt aan (retour)systemen voor hergebruik, recycling en levensduurverlenging van houten-, kunststof- en metalen ramen, deuren en gevels. De nadruk ligt op prestatiegericht ontwerpen, produceren en beoordelen van gevelsystemen als modulaire en herbruikbare bouwcomponenten. Digitalisering met digitale productpaspoorten ondersteunt hierbij de volledige waardeketen, van ontwerp en materiaalregistratie tot hergebruik en terugwinning. De beoogde impact in 2028 is dat er in (retour)systemen is geïnvesteerd voor circulaire gevels met een betrokkenheid van 1.000+ bedrijven.
4. Circulaire wegverhardingen via datagedreven onderhoud In de keten
Circulaire wegverhardingen richt zich op het opschalen van datagedreven beheer en onderhoud van wegen. Dit gebeurt onder meer via weginspecties met behulp van AI en door het structureel toepassen van hergebruikte materialen en materialen met lage milieukosten (MKI). Innovaties, zoals de stapelrobot die gebruikte klinkers sorteert, worden opgeschaald via gezamenlijke vraagarticulatie, gedeelde CROW- en NEN-standaarden en een programmatische, langdurige samenwerking tussen publieke opdrachtgevers en marktpartijen. De beoogde impact in 2028 is een besparing van 30% op nieuwe klinkers, zand en asfalt voor alle openbare wegen in de gemeente Amsterdam en ten minste vier andere grote gemeenten, door het hergebruik van materialen. Daarnaast neemt de productiviteit toe door datagedreven werken en robotisering, met een verwachte besparing van 300 fte in 2030.
5. Toekomstbestendige bruggen met digitalisering en industriële standaardisatie
In deze keten maken we met datagedreven beheer en onderhoud de overstap van onderhoud op basis van vaste datum naar onderhoud op basis van werkelijke toestand. Voor bruggen die toch vervangen moeten worden, richten we ons op de opschaling van industriële, flexibele en demontabele (IFD)-brugconcepten. Opschaling vindt plaats vanuit een regionale aanpak in Noord-Holland, met provincie Noord-Holland, Rijkswaterstaat en alle 44 gemeenten. De beoogde impact in 2028 is dat 5% van de nieuw te bouwen bruggen wordt uitgevoerd met IFD en 10% van de bruggen wordt beheerd met datagedreven beheer en onderhoud.
6. Tijdloze grachten als stedelijke onderhoudssystemen
Binnen tijdloze grachten, wordt gewerkt aan geïntegreerde oplossingen voor datagedreven beheer, onderhoud en levensduurverlenging van stedelijke grachtenstructuren. Het doel van deze aanpak is het voorkomen van vervanging van kademuren, zodat cultureel erfgoed behouden blijft en overlast en reistijdverlies voor de omgeving voorkomen wordt. De beoogde impact is dat in de komende 30 jaar 100 kilometer door middel van renovatie niet vervangen hoeft te worden. Daarnaast kan 1 kilometer kademuur per jaar multifunctioneel worden vervangen, met ook maatregelen voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en energie.
Doel: landelijke standaardpraktijk
Het doel is dat de opschalingsketens zich in fase 2 ontwikkelen van regionale koplopers en consortia naar een landelijke standaardpraktijk. Dit wordt geborgd via een combinatie van vraagbundeling, standaardisatie, praktijkvalidatie en institutionele verankering binnen bestaande bouw-, renovatie- en woningbouwprogramma’s. Binnen deze werkwijze worden op hoofdlijnen de volgende instrumenten ingezet:
– Commitment van asset owners, opdrachtgevers en bouwers als launching customers in een aantal grote regio’s, waardoor een wezenlijk deel van de landelijke praktijk binnen de scope van TBL valt.
– Vastlegging in normproducten en het beschikbaar stellen van standaarden, handboeken en blauwdrukken, onder andere via NEN en CROW, voor vraagbundeling en opschaling van producten en processen door asset owners, opdrachtgevers en bouwers in regio’s buiten TBL, ook in samenwerking met aanpalende beleidsprogramma’s.
– Het actief benaderen van asset owners, opdrachtgevers en bouwers in regio’s buiten TBL om kennis te nemen van de aanpak en deze toe te passen, onder meer via trainingen, onderwijs en met ondersteuning van expertteams, en om deel te nemen aan opschalingsketens, in samenwerking met aanpalende beleidsprogramma’s.
– Via marktpartijen die de realisatie bij de voortrekkers hebben verzorgd, ontstaat naast vraagarticulatie vanuit de instrumenten 1, 2 en 3 ook een marktgedreven impuls.
– Via NEN en andere deelnemers van TBL, en in samenwerking met aanpalende beleidsprogramma’s, wordt invloed uitgeoefend op Europese normalisatie en internationale sturing.
Verbinding met andere programma’s
Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) zoekt in de uitvoering nadrukkelijk de verbinding met andere innovatieprogramma’s, zoals het Innovatie- en Opschalingsprogramma (IOP) Woningbouw, de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB), Verbouwstromen, de City Deal Tijdloze Grachten, het Nationaal Platform Duurzame Wegverharding, het samenwerkingsverband Samen Slimmer Renoveren en Vervangen en de transitiepaden voor Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur. Door samenwerking met deze programma’s, versterken we de gezamenlijke beweging naar sneller, slimmer en schoner bouwen.
Gezamenlijke investering overheid en sector
De financiering die deze fase mogelijk maakt bestaat uit een combinatie van investeringen:
Nationaal Groeifonds
€31,3 miljoen investering
€8,7 miljoen reservering
Partners in de bouw- en infrasector
€ 32 miljoen investering
€ 10,9 miljoen reservering
