Een belangrijke impuls voor de innovatiekracht van de woningbouw- en infrasector: het Nationaal Groeifonds investeert €31,3 miljoen in de tweede fase van het programma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL). Daarnaast blijft €8,7 miljoen voorwaardelijk beschikbaar. Samen met een investering van €32 miljoen door de TBL-partners komt tot eind 2028 €72 miljoen beschikbaar voor de opschaling van innovaties die bijdragen aan een productiviteitsprong die nodig is voor de woningbouw- en instandhoudingsopgave.
Met de toekenning zet TBL een belangrijke volgende stap. Waar fase 1 in het teken stond van het ontwikkelen en valideren van innovaties, ligt de focus nu op opschaling en brede toepassing in zes ketens van de ontwerp-, bouw- en technieksector. Het gaat daarbij om industriële en gedigitaliseerde ketens voor gebouwen en infrastructuur, waarin biobased en circulaire materialen worden toegepast.
Slimmer, sneller en meer gestandaardiseerd
Die opschaling is noodzakelijk. Nederland staat voor grote uitdagingen, zoals de woningbouwopgave en de vervanging en renovatie van de infrastructuur. Dat vraagt om een forse productiviteitssprong. Die realiseren we door op grote schaal slimmer, sneller en schoner te bouwen. Tegelijkertijd versterken we de Nederlandse economie. Door innovaties sneller naar de markt te brengen en breed toe te passen, vergroten we het Nederlandse verdienvermogen én onze internationale concurrentiepositie.
Zes opschalingsketens
In fase 2 brengen we vraag, aanbod en samenwerking bij elkaar. Door vraag te bundelen, standaarden te ontwikkelen en innovaties gezamenlijk op te schalen, creëren we de voorwaarden voor brede toepassing in de praktijk. De komende jaren werken we hiervoor aan zes opschalingsketens:
1. Biobased bouwsystemen
Opschaling van industriële bouwsystemen met hout, vezelhennep, miscanthus en vlas, inclusief productielijnen en digitale product- en gebouwpaspoorten. Dit versnelt de toepassing van biobased bouwen en draagt bij aan winstgevende ketens, kwaliteitsstandaarden en circa 5.000 biobased woningen in 2028.
2. Industriële renovatiesystemen
Doorontwikkeling van industriële renovatieconcepten voor gevelpanelen, daken en 3D-geprinte betonnen bouwdelen, gekoppeld aan digitale ketensamenwerking. Hiermee vergroten we de renovatiecapaciteit en maken we snellere, efficiëntere verduurzaming van woningen mogelijk.
3. Circulaire geveleconomie
Ontwikkeling van (retour)systemen voor hergebruik, recycling en levensduurverlenging van ramen, deuren en vliesgevels van hout, kunststof en metaal met vlakglas en hang- en sluitwerk. Hiermee groeien gevels uit tot bouwproducten die langer meegaan, opnieuw worden gebruikt en bijdragen aan een circulaire bouweconomie.
4. Circulaire wegverhardingen
Versnellen van innovatie en verduurzaming binnen de aanleg en het onderhoud van wegen en andere verhardingsconstructies. Daarbij ligt de nadruk op het in de markt zetten en opschalen van oplossingen die bijdragen aan efficiënter gebruik van grondstoffen, lagere emissies en een hogere productiviteit.
5. Toekomstbestendige bruggen
Versnelling van datagedreven beheer en onderhoud van bruggen, gecombineerd met de opschaling van industriële, flexibele en demontabele (IFD) brugconcepten. Dit verlengt de levensduur van bestaande bruggen en maakt vervanging sneller, duurzamer en efficiënter.
6. Tijdloze grachten
Ontwikkeling van datagedreven oplossingen voor beheer, onderhoud en levensduurverlenging van stedelijke grachten en kademuren.
Dit voorkomt onnodige vervanging, behoudt cultureel erfgoed en maakt kades toekomstbestendig voor klimaat, natuur en energie.
Het doel is dat in 2028 de belangrijkste belemmeringen voor grootschalige toepassing zijn weggenomen. De samenwerkingen en werkwijzen die we ontwikkelen, groeien daarna op eigen kracht door. Zo werken we aan een ontwerp-, bouw- en technieksector die productiever, duurzamer en toekomstbestendig is.
Gezamenlijke investering
De financiering die deze fase mogelijk maakt bestaat uit een combinatie van investeringen vanuit het Nationaal Groeifonds (€31,3 miljoen investering en €8,7 miljoen reservering) en de bijdrage vanuit de partners (€ 32 miljoen investering en € 10,9 miljoen reservering). In fase 1 investeerden het NGF en de partners respectievelijk €45,1 miljoen en €38,8 miljoen.
Verbinding met andere programma’s
Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) zoekt in de uitvoering nadrukkelijk de verbinding met andere innovatieprogramma’s, zoals het Innovatie- en Opschalingsprogramma (IOP) Woningbouw, de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB), Verbouwstromen, de City Deal Tijdloze Grachten, het Nationaal Platform Duurzame Wegverharding, het samenwerkingsverband Samen Slimmer Renoveren en Vervangen en de transitiepaden voor Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur. Door samenwerking met deze programma’s, versterken we de gezamenlijke beweging naar sneller, slimmer en schoner bouwen.
Toekomstbestendige Leefomgeving is een programma van het ministerie van BZK, het Nationaal Groeifonds en TKI Bouw en Techniek, in samenwerking met Rijkswaterstaat. Aan het programma nemen ruim honderd publieke en private organisaties deel.
