Aan de rand van het Friese Lemmer verrijst Hof fan Lemmer, een vernieuwend woonproject waarin toekomstbestendig bouwen, natuur en sociale cohesie samenkomen. Het project laat zien hoe de ambities van het programma Toekomstbestendige Leefomgeving in de praktijk vorm krijgen. Erwin Alders van Circulair Friesland en Rik Kooistra van Wind Groep vertellen er meer over.
Hof van Lemmer is een nieuwe duurzame woonwijk aan de rand van het Friese Lemmer en een impactproject binnen de opdrachtgeversaanpak van het TBL-programma ‘Fryslân Bouwt Circulair’. Het hoge duurzaamheidsniveau van Hof fan Lemmer heeft veel te maken met de manier waarop Wind Groep bij het project betrokken is. Samen met de gemeente stelde de ontwikkelaar een bestemmingsplan en een beeldkwalitetisplan op, maar aanvullend daarop koos Wind Groep voor het maken van een Duurzaamheid Ambitie Plan (DAP). Via dat plan konden de ambities op het gebied van circulariteit, drinkwaterbesparing en energie direct worden verankerd in de ontwikkeling.
Drinkwaterbesparing
“De duurzaamheidsambities bij Wind Groep zijn groot, en wij zijn intrinsiek gemotiveerd om vernieuwend en toekomstbestendig te ontwikkelen. Daarom past dit project zo goed bij ons”, zegt Rik Kooistra, projectontwikkelaar bij Wind Groep (foto links). “In het geval van Hof van Lemmer hebben we daarbij ingezet op circulaire, biobased en energiebesparende elementen, maar ook op waterbesparing. Voor alle kavels voor particulieren hebben we een drinkwaterverplichting opgenomen. Woningen moeten dus uitgevoerd worden met een systeem dat drinkwater bespaart. Dat kan bijvoorbeeld een Hydraloop grijswaterrecyclingsysteem zijn. Bewoners worden met een korting van ongeveer 25 procent gestimuleerd om een Hydraloop aan te schaffen. En dat is uniek in Nederland.”
Marktacceptatie
Het animo voor dit soort duurzame woningen neemt toe, maar hoe schat je dat van tevoren in? Rik: “We hebben onderzoek gedaan naar marktacceptatie, onder andere door middel van woonwensenquêtes. Die lieten positieve reacties zien op de duurzame ambities van de wijk. Tegelijkertijd is het voor toekomstige bewoners natuurlijk lastig om zich voor te stellen wat circulair wonen betekent, of hoe het is om een huis met een drinkwaterbesparend systeem te hebben. De eerste bewoners wonen er nu, en zijn het aan het ervaren. Hun verhalen zijn belangrijk om straks de ‘early majority’ ook te laten aanhaken”. De Rabobank voert bovendien onderzoek naar de waardestijging van een woning wanneer deze een drinkwaterbesparend-systeem heeft. “Dit zou in de toekomst kunnen leiden tot een soort ‘waterlabel’, vergelijkbaar met het energielabel van woningen”, aldus Rik.
Opdrachtgeversaanpak
Hof van Lemmer is een impactproject binnen de opdrachtgeversaanpak – onderdeel van programma Fryslân Bouwt Circulair. Impactprojecten staan in het teken van het gezamenlijk leren aan de hand van tastbare concrete projecten in de regio. De opdrachtgeversaanpak is ontwikkeld door Circulair Friesland binnen het Toekomstbestendige Leefomgeving programma. “Iedereen wil stappen zetten op het gebied van duurzaamheid en circulariteit” zegt Erwin Alders, projectleider Opdrachtgeversaanpak bij Circulair Friesland (foto rechts). “Maar vaak is er sprake van drempelvrees. Die proberen we met kennis- en intervisietrajecten en inhoudelijke ondersteuning weg te nemen. Ook helpt het als we als opdrachtgevers een gemeenschappelijke taal spreken zodat uitvragen in de regio voorspelbaarder worden, zodat de markt beter kan anticiperen en gericht kan innoveren.” Van boeren tot gemeenten tot bouwers, binnen Fryslân Bouwt Circulair wordt de hele keten onder de loep genomen en worden schakels met elkaar in verbinding gebracht. Erwin: “Daardoor komen initiatieven van de grond en werken we toe naar schaalbare oplossingen en verdienmodellen.”
Meest circulaire regio ter wereld
Met die opschaling gaat het de goede kant op volgens Erwin. “Tijdens het World Circular Economy Forum vorig jaar in São Paulo, werd Friesland gekroond tot meest circulaire regio ter wereld (zie kader). De Vezelhennepfabriek in Drachten en projecten als Hof fan Lemmer zijn concrete uitkomsten van de bekroonde Friese aanpak en daar zijn we natuurlijk trots op.” Er is nu een volgende fase aangebroken. De afgelopen periode stond in het teken van agenderen, het toewerken naar een uniforme taal en het opstarten van ruim veertig pilotprojecten. “De komende periode staat in het teken van evalueren, het ontwikkelen van standaarden en toewerken naar een schaalbare aanpak”, licht Erwin toe. “Welke elementen van het Friese model zijn opschaalbaar? Waar kunnen we extra meters maken? Denk bijvoorbeeld aan verdieping op specifieke vakdisciplines zoals planologie, stedenbouw, projectleiderschap of inkoop. Kennisdeling en intervisie om tot die verdieping te komen zijn daarbij belangrijk, evenals samenwerking met het onderwijs.”
‘Je hoeft niet alleen het ijs op’
Programma’s zoals Nationaal Groeifonds Toekomstbestendige Leefomgeving zijn cruciaal voor de opstart, en nu voor de voortgang. Erwin: “Dankzij TBL beschikken we over middelen en tools en kunnen we werken met de beste experts en ervaringsdeskundigen. Dat helpt om partijen te betrekken die misschien eerst drempelvrees hadden. Nu kunnen we zeggen: we delen de risico’s en helpen je met een stapel tastbare regionale voorbeelden op weg. Je hoeft niet alleen het ijs op.”
Friesland meest circulaire regio ter wereld
Op het World Circular Economy Forum in Sao Paulo prees de jury de Friese aanpak: lokaal, sociaal en innovatief, met triple helix-samenwerking tussen 180+ partijen via Vereniging Circulair Friesland. Waaronder Friesland Bouwt Circulair, als onderdeel van TBL, met meer dan 40 projecten.
Friesland heeft een circularity metric van 10,6%. Het Nederlands gemiddelde is 9,8%, wereldwijd is het 6,9%.
